Là người Việt, nên biết và hiểu Biển Đông là gì...

*

Biển Đông là đại phúc của dân tộc Việt Nam

Nước Việt, dân tộc Việt chúng ta có một đại đại phúc là đất nước nhỏ mà có trên 3,200 km bờ biển dài và đẹp, từ bãi Trà Cổ phía bắc ngàn đảo Hạ Long trong Vịnh Bắc Bộ, chạy qua 13 đường vĩ tuyến (từ 21N đến 8N) dọc theo chiều dài đất nước và xuyên qua lịch sử dân tộc mấy ngàn năm, đến mũi Cà Mau rồi vắt lên Hà Tiên, nhấn lại ở đảo Phú Quốc trong vịnh Thái Lan. Chính cuộc hành trình về hướng Nam đó đã định hình không chỉ hình hài đất nước Việt mà cả tên gọi của dân tộc Việt, đã định hình cả tinh thần và tính cách dân tộc Việt. Bởi vì, Việt - đó là thoát Hán vượt về phương Nam để có Tự do và Độc lập cho dân tộc, để có bờ cõi riêng hạnh phúc, là đất nước Việt Nam trải dài bên bờ Biển Đông.

Cuộc đào thoát vô cùng ngoan cường, ngoạn mục và dài lâu đó đã để lại cho dân tộc Việt chúng ta một món quà - kho báu vĩ đại và ngoạn mục từ Tổ tiên Việt và và Lịch sử Việt, mà có lẽ dân tộc ta phải có đại phúc mới có được, đó là Biển Đông, và phải vô phúc lắm mới không biết gìn giữ bảo vệ nó cho Thịnh vượng ngàn năm của mình.

Vâng, Biển Đông có thể biến nước Việt thành quốc gia biển giàu mạnh từ biển, nhưng cũng có thể giam cầm và tàn phá xơ xác đất nước và dân tộc Việt như nó đã và đang “làm” hàng ngàn năm nay, và nhất là hiện nay - khi người Việt không hiểu biển và sợ biển. Sự giam cầm đó xuất phát từ chính nỗi sợ và sự vô cảm trước Biển Đông của người Việt đang sống trên dải đất lẽ ra là có đại phúc đó.

Vậy mà mỗi người Việt chúng ta đã biết, đã hiểu gì và coi trọng yêu quí Biển Đông của mình như thế nào? Hay, chúng ta để Biển Đông ở đâu trong lòng, trong tim, trong óc mình - từng cá nhân và cả dân tộc Việt? Biển Đông là gì với mỗi người Việt chúng ta, với nhà nước, với cả dân tộc Việt hôm nay?

Phải đau xót thú nhận rằng, người Việt chúng ta không biết gì nhiều về Biển Đông “của mình”, không bằng bất kỳ ai khác. Tôi muốn nói là chúng ta biết rất ít về Biển Đông, ít hơn nhiều các dân tộc khác như Philippines, Malaysia... - tất nhiên không thể so với các dân tộc vĩ đại như người Nhật, Mỹ... dù họ ở rất xa và không có “mẩu” Biển Đông nào! 

Nhưng ngược lại, rất hào phóng, Biển Đông vẫn cung cấp dồi dào hải sản, đầu khí, hải cảng, đường biển và những nơi nghỉ mát... cho chúng ta, dù chúng ta dường như không xứng đáng với Biển Đông về những thứ đó, lại càng không biết ơn Biển Đông vì những điều đó.

Có một qui luật thế này của Tự nhiên, rằng nếu ta không hiểu, không trân quí cái gì đó thì ta không thể có (sở hữu) Nó, và càng không thể là chủ nhân đích thực của Nó (có chủ quyền) được. 

Ví dụ: Nếu bạn không hiểu và yêu thương trân quí vợ/chồng mình thì sẽ/đã có ngày nàng/chàng là... của hàng xóm-bạn bè “tốt! hảo!”; Hay: Nếu bạn không hiểu biết lại coi khinh tiền bạc thì bạn chắc chắn không có nhiều tiền! Trên 80% người nghèo là vì thế đó, vì đồng tiền cũng biết bỏ những người chủ luôn khinh rẻ mình ra đi, chỉ có những đồng tiền “còm” mới đành ở lại với họ.

Và ví dụ về người Việt, nước Việt với kho báu đại phúc Biển Đông hôm nay cũng gần như vậy. 

Ở nhà trường, trẻ em Việt từ bé đến hết đại học hầu như không được  dạy gì và cho được dạy gì Biển Đông suốt nhiều thế hệ nay. Hiện nay, chúng ta hầu như không được biết gì cả ....hoặc biết rất chung chung. Vì thế, hiểu biết đầy đủ và đúng đắn về Biển Đông là vấn đề nhức nhối hàng đầu với mỗi người Việt hôm nay - từ thanh thiếu niên đến những người trưởng thành, đến những người già uyên bác, từ công nhân nông dân đến trí thức VN. Là người Việt chúng ta phải biết chính xác mình có gì - Biển Đông là gì, tại sao chúng ta phải quan tâm và hiểu biết trân quí nó thì mới giữ được nó và có nó...

Vài điều cơ bản và đơn giản người Việt nên biết và cần biết về Biển Đông

Những điều quan trọng mà một người Việt bình thường cần biết và nên biết, phải biết về Biển Đông thực ra không nhiều, có thể chứa gọn trong một trang A4. Và đây, vài thông tin tôi chọn về Biển Đông đủ để thấy giá trị và tầm quan trọng của Biển Đông với đất nước và dân tộc Việt. Nhất là đủ để hiểu tại sao Tàu cộng lại thèm Biển Đông của chúng ta đến thế.

Biển Đông không chỉ là biển kín (thông với các đại dương bằng các eo biển Malacca và Đài Loan) lớn nhất trong 15 biển của Trái Đất (khoảng trên 3,5 triệu km2), nó là biển có nhiều đảo, quần đảo nhất và được bao bọc bởi nhiều đảo nhất thế giới (trên 30 ngàn hòn đảo của Philippines và Indonesia) và có tuyến đường biển đông đúc nhất hành tinh đi qua.

Nhưng điều quan trọng nhất không chỉ là Biển Đông cho nước ta một vùng lãnh hải (lãnh thổ trên biển) khá lớn - thêm khoảng 66,000 km2, bằng trên 20% diện tích trên bờ, mà là theo Luật Biển UNCLOS Việt Nam có trên 1,11 triệu kms thuộc khu đặc quyền kinh tế EEZ - Exclusive Economic Zone (khoảng 1,500kms bờ biển x 370 kms EEZ +/và 1,500 kms bờ biển x 150 kms EEZ = 880,000 km2 EEZ), hơn gấp 2 lần diện tích đất hình chữ S. Đó chính là kho báu vô cùng to lớn mà Tổ tiên Việt để lại cho chúng ta. Và hơn thế nữa, trên Biển Đông Tổ tiên Việt còn để lại cho chúng ta hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa với hàng trăm đảo và bãi đá có thể cho nước Việt cả chủ quyền lãnh thổ, lãnh hải và EEZ rộng gần 1 triệu km2 nữa (gồm Hoàng Sa khoảng trên 350,000 km2 và Trường Sa khoảng 650,000 km2 EEZ là gần/trên 1 triệu km2 EEZ).

Như vậy, nếu thực sự làm chủ được và được làm chủ kho báu Biển Đông Tổ tiên Việt để lại, Việt Nam sẽ có diện tích EEZ biển để khai thác lớn gấp trên 5 lần diện tích đất liền (một diễm phúc hiếm đất nước nào có được) nữa, với xác xuất phân bổ tài nguyên dưới thềm lục địa tương đương như trên bờ, nhưng về dầu khí EEZ VN lại rất nhiều tiềm năng, thì đất nước ta sẽ thực sự có thể rất giàu và mạnh.

Còn nếu mất Biển Đông, VN không chỉ mất cơ hội trở thành quốc gia biển giầu mạnh lên 5-10 lần hiện nay, mà còn chắc chắn sẽ mất luôn lãnh thổ trên đất liền - cả đất nước vào tay Tàu cộng. 

Chúng ta hãy bắt đầu bằng hiểu biết rõ Biền Đông là gì đối với Tổ quốc và Dân tộc Việt Nam.

Phan Châu Thành

( Chủ blog trích và có chỉnh sủa. Xin tạ lỗi với tác giả bài viết)

__________________________________

Mưa tháng 6

Tôi viết bài thơ 

cho một mùa hè đã mất

cánh phượng hồng

than thở với loài ve

cơn nắng hạ xôn xao trên đường phố

hàng me xưa chưa cạn những nỗi niềm

Nơi tình yêu tôi

gục ngã trên bậc thềm thứ nhất 

nụ hôn đầu gửi lại cho em

bờ môi thơm mùa trăng mười sáu

tuổi thơ nào đầy ắp những bâng khuâng

Tôi viết bài thơ

cho cơn mưa đầu mùa hạ

hối hả bay về trên nỗi nhớ xa xăm

bóng quê hương cứ mãi nhạt phai dần

mưa tháng sáu nhạt nhòa bong bóng vỡ

Mùa hè

cơn mưa

buổi chiều bên hiên vắng

bậc thềm xưa bao vết tích thăng trầm

cuộc tình xa một thời yêu lãng mạn

cơn mưa về hỏi nắng có buồn không...

Tác giả: Phạm Ngọc

Mùa hè Ryazan

Bài Học Từ Panama

Alan Phan

 

Tôi được ông boss cũ mời ghé chơi và giúp ông chút việc tại Panama khoảng  đầu 1988. Dù chỉ ở hơn 4 tuần, tôi lang thang khắp hang cùng hẽm tối vì Panama nhỏ như Singapore, chỉ hơn 3 triệu dân. Lúc đó, Panama còn dưới quyền kiểm soát của nhà độc tài Noriega, với danh tiếng khắp Nam Mỹ là một trung tâm rửa tiền, nơi trú ngụ của nhiều drug cartels và quốc nạn tham nhũng trầm trọng.

Mức sống người dân nghèo kém (GDP đầu người dưới $2,000), và tương lai đất nước là một dấu hỏi lớn vì sự kềm kẹp khá khắc nghiệt của bộ máy công an. Tóm lại, Panama thời đó không khác Việt Nam bao nhiêu. Những chuyên gia trí thức đều lắc đầu trước các giải pháp vì gia đình Noriega nắm chặt mọi quyền lực và lợi ích kinh tế. Dù vậy, phần lớn dân chúng đạt "chỉ số hạnh phúc" cao; chịu nhậu nhẹt, cờ bạc, thích thất nghiệp và không quan tâm lắm đến ba cái vụ "tự do-dân chủ" thế giới bên ngoài hay rao giảng.

Ngân sách nhà nước tùy thuộc vào lợi tức thu từ kênh đào Panama (Mỹ xây năm 1914 và chuyển trả cho Panama năm 1977). Quên, còn sự đóng góp của tiền FDI từ 2 khu công nghệ lớn tọa lạc ở ngoại ô thành phố.

Mọi chuyện thay đổi hai năm sau đó khi Mỹ đổ bộ chiếm đóng Panama và bắt giữ Noriega (xin khoan comment về chuyện pháp lý và địa chính trị vì sự phức tạp của vấn đề). Mười tháng sau, Mỹ rút lui toàn bộ và giao quyền kiểm soát lại cho các chính trị gia Panama.

Panama cố gắng xây dựng một thể chế dân chủ kiểu tư bản và mất hơn 3 năm điều chỉnh, tạo ra nhiều rối loạn trong xã hội. Người dân thì đòi hỏi nhiều thứ hơn từ chính phủ, đôi khi vô lý; và nạn tranh dành quyền lực của các phe đảng gây nhiều bất ổn cho một nền kinh tế vốn èo uột. Phần lớn dân số bất mãn với đổi thay.

Tuy nhiên, khi thăm lại ông boss cũ vào 2012, tôi ngạc nhiên với sự tiến bộ vượt bực của Panama so với bức tranh 23 năm trước khi đến Panama lần đầu. Dù vẫn còn những khu ổ chuột với chuyện nhậu nhẹt, đá gà, cướp bóc vặt, Panama đã trở thành một thành phố không kém một thành phố trung bình tại Âu Mỹ. Hệ thống hạ tầng cơ sở khang trang, hiện đại; đường dây cáp Internet và TV nhanh chóng như Singapore và phần lớn người dân đã gia nhập hàng ngũ trung lưu. Trung tâm tài chánh Panama là điểm đến lớn nhất của Nam Mỹ, vượt mặt Brasil. GDP mỗi đầu người đã vượt ngưỡng 10 ngàn US dollars (khoảng 20 ngàn USD nếu tính theo PPP- Purchasing Power Parity).

Tôi không "nghe" và không "tin" những bánh vẽ các bậc lãnh đạo thích sử dụng hàng ngày để bòn tiền OPM. Dù các bác có tuyên dương một triết thuyết tuyệt vời nào: tư bản hay XHCN; Muslim IS hay dân tộc cực đoan, tôi vẫn sẽ bịt tai để khỏi bị ô nhiễm.  Bởi vì tôi rất thực tế: chỉ có kết quả mới là câu nói sau cùng. Tôi dị ứng với những lời lảm nhảm biện hộ như …tại, bị, vì, thế này thế nọ…của người thua cuộc. 

Quản trị một doanh nghiệp hay một quốc gia là một hành trình vô cùng khó khăn, nhiều bất ngờ. Yếu tố may mắn cũng góp phần nào vào kết quả. Nhưng tôi vẫn tin rằng, nếu thành thực, bền chí, biết thực hiện một giải pháp đúng lúc và đã có nhiều minh chứng trước đó, cơ hội để thành công vẫn cao hơn là những dối trá để hưởng chút lợi ích cá nhân tạm thời.

Good luck, Panama.

Alan Phan

Panama thiên đường cho người nước ngoài

Tác Giả: Alina Dizik – BBC – 8 May 2015

Một thập niên trước, Panama chỉ là một chỗ ghé qua của những người đã về hưu muốn tìm một nơi nghỉ dễ chịu ở những xứ ven biển gần đó.

Ngày nay, chính môi trường làm ăn được ưu đãi thuế và đang phát triển nhanh chóng của thành phố Panama, thủ đô của quốc gia cùng tên, là lý do khiến nhiều nhà lãnh đạo các doanh nghiệp mở rộng sự hiện diện của công ty họ ở châu Mỹ Latin.

Điều kiện thuận lợi

Người nước ngoài đến Panama bị hấp dẫn bởi khí hậu ấm áp, nhịp điệu cuộc sống chậm rãi hơn và mối liên hệ của đất nước này với cả bắc và nam Mỹ.

Sự tăng trưởng nhanh chóng đã dẫn đến sự ra đời của một loạt các khách sạn, các căn hộ chung cư và văn phòng làm việc hiện đại nhưng nhiều công ty vẫn thiếu nhân lực cần thiết để mở rộng, ông Remy Swaab, giám đốc điều hành của Trung tâm Thương mại Thế giới của Panama nói.

Nền kinh tế gắn chặt với đồng đô la Mỹ của Panama đã khuyến khích rất nhiều đầu tư nước ngoài từ những công ty vốn rất lo lắng với việc đầu tư ở những quốc gia có đồng tiền không ổn định.

Cấu trúc thuế thuận lợi và nguồn nhà ở cao cấp cũng là lý do lớn thu hút người nước ngoài vốn rất muốn sống ở nước ngoài mà không mất đi cảm giác sống ở nhà.

Hiện có nhu cầu cao các vị trí trong các ngành hậu cần, vận tải biển, du lịch và phục vụ du khách, bất động sản và cả các vị trí lãnh đạo các chi nhánh khu vực của các tập đoàn lớn.

Chẳng hạn như,tập đoàn máy tính khổng lồ Dell cần cố vấn tài chính cho trụ sở của họ trong khu vực trong khi tập đoàn sản xuất hàng tiêu dùng khổng lồ Proctor & Gamble mới đây đã mở văn phòng ở khu vực Costa del Este gần đó và đang muốn tuyển giám đốc tiếp thị.

Các tập đoàn vận tải biển khổng lồ như COSCO Container Lines và Hanjin đã mở rộng sự hiện diện ở nước này.

Mức lương trung bình của đa số người dân Panama chỉ vào khoảng từ 400 đến 600 đô la Mỹ trong khi người nước ngoài có thể có mức lương đến sáu con số hàng năm.

Các công ty nước ngoài đóng ở Panama được phép dành đến 12% nhân sự của họ cho người nước ngoài.

"Các công ty mở văn phòng ở Panama muốn tìm một mức độ chuyên môn nhất định trong công việc mà lực lượng lao động tại chỗ không đáp ứng được," Swaab nói.

Ưu đãi cho người nước ngoài

Thành phố Panama đem đến môi trường làm việc hấp dẫn cho các công ty đa quốc gia, trong đó có tập đoàn sản xuất 3M và công ty hóa chất khổng lồ BASF đóng khu công nghiệp Panama-Pacifico. Đóng ở khu công nghiệp này, vốn rộng 1.400 hectare và cách trung tâm thành phố 10km, các công ty sẽ được miễn thuế rất nhiều.

Nhân viên của hãng PPZ có thể được cấp visa làm việc từ ba đến năm năm thay vì được cấp hàng năm. Panama cũng xây dựng nhưng khu mậu dịch tự do để thu hút những công ty làm trong các lĩnh vực chế tạo, y tế và thậm chí là giáo dục bậc cao.

Các công ty lớn có thể xin visa cho nhân viên chỉ trong có vài tuần lễ còn những ai sống ở Panama đã ba năm có thể xin ở Panama lâu dài.

Nói đến thị trường lao động ở Panama, sự canh tranh đang gia tăng.

Chưa bao giờ có nhiều người nước ngoài muốn lấp chỗ trống những vị trí cần chuyên môn như hiện nay ở Panama, theo Peter LeSar, giám đốc tài chính của Thunderbird Resorts, công ty điều hành các khu nghỉ dưỡng theo chủ đề ở các nước láng giềng.

Để tuyển được người, LeSar, người đã đến Panama 22 năm trước, sử dụng cả các công ty săn đầu người và mạng xã hội LinkedIn.

Các ứng viên phải mất nhiều tháng mới tìm được việc bởi vì chất lượng ứng viên đã được nâng cao, ông LeSar nói thêm, "Nhu cầu của người nước ngoài đến sinh sống và làm việc ở Panama rất cao."

Các công ty chuyển nhà thường được các tập đoàn thuê để giúp nhân sự cao cấp của họ chuyển nhà và xử lý tất cả mọi việc từ nhà ở cho đến visa.

Mức thuế 0%

Những ai có ý định ở lâu dài nên cân nhắc chuyện mua nhà, thay vì thuê, Kent Davis, giám đốc công ty bất động sản Panama Equity Real Estate khuyên.

Một căn hộ hai phòng ngủ gần biển có giá thuê 2.000 đô la một tháng nhưng mua là 280.000 đô la, Davis, người chuyển đến Panama từ Mỹ tám năm trước nói.

Người nước ngoài cũng được vay tiền dễ dàng như người dân Panama, ông nói thêm. Các gia đình chuyển đến sống ở Panama thường thuê người giúp việc nhà với giá 500 đô la một tháng.

Theo chính sách ưu đãi thuế của Panama, các công ty nước ngoài chứng tỏ được rằng họ có được lợi nhuận bên ngoài Panama và khách hàng của họ là các công ty không phải thường trú ở Panama được hưởng mức thuế 0%.

Bên cạnh đó, những ai làm việc cho công ty nước ngoài không phải trả thuế thu nhập.

Đa phần người nước ngoài tới Panama đều là dân về hưu. "Điều kiện tiên quyết để sống ở đây là có tóc bạc," Skyler Ralston, người làm công tác tiếp thị cho các doanh nghiệp địa phương, nói và cho biết hình ảnh của Panama đang thay đổi từ từ.

Đối với những người trẻ thì điều này có nghĩa là họ có ít chọn lựa để xây dựng một mạng lưới nghề nghiệp.

Trong khi nhiều kiều dân nói tiếng Anh và không cần biết tiếng Tây Ban Nha trong công việc, nhiều người cảm thấy bị cô lập vì họ không sử dụng được ngôn ngữ địa phương trong giao tiếp hàng ngày.

"Chúng ta chứng kiến một nền văn hóa tuyệt vời nhưng rất khó để mà hiểu được," một kiều dân ở Panama có tên là Landau cảnh báo.

Về phương diện an ninh, Panama tương đối an toàn so với các nước láng giềng như Colombia và thậm chí là Costa Rica, theo cảnh báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, nhưng trộm cắp vặt, gian lận thẻ tín dụng và thậm chí cướp giật thường xảy ra.

Nơi đây không phải không có tệ nạn và nhiều cư dân của Panama vẫn sống trong nghèo khổ và bạo lực băng nhóm vẫn xảy ra, Landau cho biết

Đã gửi từ iPad của tôi

Chuyện Cây và Người

Cao Huy Huân

Tiền về nơi đâu?

Mấy hôm nay, cư dân mạng xã hội chia sẻ với nhau thông tin "giật mình" về vụ chi 18 tỷ chăm sóc cây xanh tại một quận ở Cần Thơ. Tôi lập tức nhớ lại lại bài nhạc chế "tiền về nơi đâu" bằng cả sự chua chát và thấm thía về một quốc gia vừa thoát ngưỡng nghèo về mặt chỉ số kinh tế, nhưng người dân cần lao vẫn vất vả quanh năm.

Chăm cây xanh hay chăm "chủ" cây xanh?

Nhiều người cho rằng báo chí thích giật tít bẻ tựa để "câu view" hay "câu like". Nhưng vụ 18 tỷ đổ vào việc chăm sóc cây xanh, với tôi không chỉ là một chuyện "giật mình" mà là kinh tởm. Không kinh tởm sao được khi công ty trúng thầu hơn 18 tỷ, trong khi thuê công ty ngoài thực hiện chỉ ngót 5 tỷ đồng cho một năm. Một đứa trẻ con cũng có thể thấy số tiền trúng thầu cao hơn 300% số tiền thực tế, nếu không muốn nói "phô trương" hơn một chút là 400%. Bản thân tôi xin "nhẹ tay" đặt dấu chấm hỏi về luật pháp, quy định chi tiêu và đạo đức nghề nghiệp đối với các vị quản lý số tiền hơn chục tỷ còn lại. Hơn chục tỷ tôi nhẫm tính sẽ đổi lấy được không ít nhà tình nghĩa, tình thương, học bổng cho trẻ em nghèo, công trình phúc lợi công cộng, hay hàng tá thứ khác và tôi chắc mẫm nếu các vị quan chức thực hiện thì không thiếu người dân vỗ tay hoang nghênh, có khi còn "đội" các vị lên đầu như những đấng cứu rỗi cuộc sống nghèo nàn và khốn nạn.

Nhưng tôi tính sao bằng các phép tính của các vị. Khi các ngành chức năng chưa giải thích cho rõ ràng tung tích hơn chục tỷ/năm, chưa tính số tiền "chăm sóc cây" nhiều năm trước đó, tôi thử tưởng tượng nếu "ai đó" sử dụng số tiền đó để phục vụ lợi ích cá nhân hay lợi ích nhóm, thì sẽ có bao nhiêu biệt thự được xây lên, xe hơi sang chảnh, nền nhà rộng tít tắp, cửa hiệu sang trọng được mở, vàng bạc đầy tủ, thậm chí là hàng tá cuộc nhậu nhẹt xa xỉ với những món ăn đắt tiền mà người dân có nằm mơ cũng chẳng dám chạm miệng hoặc sờ môi.

Từ đầu năm 2015, Hà Nội, Sài Gòn rộ chuyện chặt cây cổ thụ, trồng cây "vàng tâm", vốn là những cây mỡ èo uột và yếu ớt. Trong một ngày, con đường Nguyễn Chí Thanh (Hà Nội) từ màu xanh chuyển sang màu… nắng. Cái không khí ô nhiễm nặng nề tiếng ồn, khói bụi nay mất hẳn cây xanh càng khiến đất trời oi bức và phẫn nộ thay cho dòng người vẫn lũ lượt nhích xe giữa giờ cao điểm để kiếm kế mưu sinh. Trong khi đó, những gả vốn phải nếm trải cái nắng, cái gió thì được ngồi trong những chiếc xe sang trọng được gắn máy lạnh phì phò như tiếng thở nặng nhọc của những người dân cứ mãi cắm đầu cày cấy để đóng thuế "song phẳng" cho nước nhà. Và rồi những hàng cây nằm xuống, chẳng biết số "củi" chất lượng cao ấy sẽ về đâu? Hay lại là những chiếc bàn, chiếc ghế, bộ sofa quý giá được trưng bày trong những ngôi nhà sang trọng mà Tổng thống Obama có đến thăm chắc cũng phải "thèm thuồng".

Và nay đến chuyện bỏ hàng chục tỷ "chăm cây xanh" một cách vô thưởng vô phạt và khó hiểu đến mức người dân có thể tưởng tượng ra bất cứ thứ tiêu cực nào đang âm ĩ phía sau những bộ hồ sơ tuyển nhà thầu và màn "lại quả". Đến chuyện chăm sóc, quản lý cây xanh – tưởng chừng đơn giản – mà các ngành chức năng cũng phải khiến dân đắn đo và lo nghĩ cho số phận đồng tiền xương máu mà họ cực khổ góp lại. Hơn chục tỷ, các vị không chăm sóc cây, thì các vị chăm sóc ai?

Văn hóa "quỹ đen"

Tôi phải "thán phục" nhiều quan chức nhà mình vẫn sống hoài với cái văn hóa "quỹ đen" hay "lại quả". Dẫu biết tính quy chụp không mang đến sự tích cực tuyệt đối, nhưng xin thưa sau hàng loạt vụ "ăn kê" tương tự, như vụ Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Ngân hàng Thế giới… tố quan chức Việt Nam tham nhũng, hối lộ, lập quỹ đen trong các công trình lớn, thì bản thân tôi cũng không còn đặt nhiều niềm tin về tính minh bạch phía sau những gói thầu.

Báo chí và chuyên gia nói hết lời, tốn không biết bao nhiêu giấy mực về chuyện minh bạch phía sau những gói thầu trong cơ chế thầu của Việt Nam hiện tại. Cơ chế đấu thầu kiểu gì mà "người mua" lại sẵn sàng chấp nhận một cái giá cao gấp 3 đến 4 lần so với giá thực? Minh bạch ở đâu khi hầu hết các gói thầu "dính nghi án tham nhũng" đều thể hiện rõ sự nhập nhằng trong chi tiêu và chồng chéo về mặt quản lý? Tại sao khi xã hội hiện đại với hàng loạt các hệ thống kế toán, chính phủ điện tử, giám sát công trình tiên tiến… thì nhiều dự án thầu tại Việt Nam vẫn "khó hiểu" về chuyện tài chính lẫn chất lượng? Để rồi dân phải chấp nhận những "ván bài" của các nhà quan, vốn tiền mất tật mang, đất nước mãi chẳng thoát được cảnh đầu tư nhiều mà dân chẳng hưởng được bao nhiêu.

Vào giai đoạn 2010, tôi làm việc tại một doanh nghiệp chuyên tổ chức sự kiện lớn, trong đó khách hàng là các tỉnh khu vực miền tây Việt Nam. Vốn được phân công quản lý mảng tài chính và báo giá, tôi hiểu thừa cái trò "quỹ đen" và "lại quả" của các quan nhà mình. Các sự kiện do huyện, thành phố, tỉnh đăng cai đều được rao với giá trên trời, có khi trên mức chục tỷ đồng. Và "luật chơi" cũng do các quan đưa ra, với mức 10-15%, thậm chí có khi lên đến 20-25% tổng giá trị chương trình sẽ được chuyển về tay của một vài "ông lớn" vốn có quyền quyết định ai sẽ trúng thầu. Để bù số tiền dôi ra này, doanh nghiệp được quyền "kê giá". Ví dụ, thuê ca sĩ chục triệu đồng, doanh nghiệp nhắm mắt kê gấp ba, gấp bốn. Hệ thống đèn chiếu sáng, trang trí tầm vài chục triệu, thì giá sẽ được báo là hơn trăm triệu. Thế nhưng các quan vẫn nhắm mắt ký lấy ký để, và rồi nhịp tay nhận tiền "lại quả". Sếp tôi thỏ thẻ "phải biết điều với mấy anh quản lý", nhất là trước và sau sự kiện; dịp lễ tết và những ngày "mấy ổng" thấy buồn. Lượng tiền dôi ra mỗi sự kiện để "lại quả" nếu ít thì vài trăm triệu, nhiều thì lên mức tiền tỷ chứ chẳng phải chuyện đùa.

Quyền giám sát của dân ở đâu?

Ở các nước lớn, kính thưa các đồng chí rằng việc giám sát tài chính rất ngặt nghèo. Hãy thử nhìn cảnh Tổng thống Obama phải làm việc không lương khi Hạ viện Mỹ không quyết chi ngân sách. Sẽ không có chuyện nhà nước cứ âm thầm chi rồi âm thầm quyết toán, để rồi khi dân biết thì mọi chuyện đã rồi. Một doanh nghiệp Mỹ lắc đầu ngán ngẫm khi kể về văn hóa "quỹ đen" của quan chức Việt. Tại Mỹ, doanh nghiệp chi bất kỳ thứ gì cũng phải có lý lo và minh chứng, trong khi "đút tiền hối lộ" thì hóa đơn đỏ đâu ra? Nhưng hãy thử không chung chi, thì hàng hóa nhập cảng sẽ cứ ì ạch mãi không ra được. Thế nên doanh nghiệp rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan.

Nhiều ý kiến đề xuất phải có cơ chế giám sát tài chính được quy định trong Hiến pháp. Nhưng bản thân tôi nghĩ "đường đi ấy còn xa", bởi không phải dễ triệt tiêu các quan điểm của lợi ích nhóm. Nhưng nếu cứ mãi sống trong cái cơ chế chi tiêu quốc gia – vốn lấy tiền mồ hôi nước mắt của dân – thì chẳng biết đến bao giờ dân mới có quyền giám sát?